ايل سنگسر

با سلامی ديگر بار

آنچه در زير می بينيد مقدمه و نامه پيوست نقدی است بر کتاب عشاير ايل سنگسری که بعد از ۵ ماه کار. پرونده اش راامروز بسته ام.اميد آن که انتشار آن هر چه زودتر برای آگاهی آنانی که هنوز دل در گروه سربلندی سنگسر بسته اند مقدور گردد.

كنكاشي بركتاب :<?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />

عشاير ايل سنگسري (مهديشهر) از كرانه هاي كوير تا بلنداي البرز

/ عليرضا شاه حسيني .ـ سمنان: انتشارات بوستان انديشه، 1384.

 

 مقدمه :

براي من در دنيا هيچ چيزي زيبـــــا تر و خيال انگيز تر از اين نبوده كه از دور منظره ي صبحگاهي سياه چادر هاي قد برافراشته  ايل سنگسر در چمن زارهاي البـرزكوه را به تماشا بنشينم وهيچ چيزي براي من در اين دنيا افتخار آميزتر از اين نبوده كه همزاد ايل و تبار و قبيله اي هستم كه فرهنگ ، زبان و شيوه ي زندگي آنان يادآور فرهنگ ، زبان و زندگي نياكان آريايي ماست.(وامي ازشاملو شاعر بزرگ آزادي)                            

 

دير گاهي از تولّد ناميمون كتاب تاريخ سنگسر سپري نشده بود كه كتابي ديگر از  همان جنس روانه بازار شد تا از تاريخ، فرهنگ ، آيين زندگي و معيشت مهم ترين گروه كوچندگان دامنه هاي البرز سخن بگويد.

 فرهنگ سرشار و آيين هاي بي شمار سنگسري ها از يك سو وحجم منبسط كتاب از سوي ديگر، مجالي فراخ مي طلبد تا بتوان نكته نكته آنچه كه در اين كتاب شتاب زده و ناقص مطرح شده است را در بوتة نقد آزمود و كژي هاي آن را به بازگويي داده هاي درست راست نمود،به ناچار دراين نوشتارتا حد امكان كوشش نموده ام انحرافاتي كه اين مجموعه در مسير شناخت ويژگي هاي منحصر به فرد ايل سنگسر به طور خاص و فرهنگ وتاريخ  سنگسر به طور عام ايجادكرده است را يادآوري نمايم .

در زمانه اي كه پژوهشگران و محققّان راستين بيشماري ، سراسر عمر خويش را براي يافتن نشانه اي كوچك از ميراث فرهنگي گذشتگان صرف مي كنند. شاهد تاراج و لگدمال شدن تاريخ و ميراث گرانقدر فرهنگي خود بودن و بي تفاوت ماندن ، خاموش نشستن و دم بر نياوردن اگر خيانت نباشد بي گمان از شرافت انساني بدور است.

اميدوارم گردآورندة محترم كتاب صراحت لهجة مرا در اين نوشتار كه به يقين ناشي از احساس وظيفه در پاسداري از ميراث فرهنگي ايل و زادگاهم  از يك طرف  و ازطرفي ديگر برنتافتن هيچگونه دست اندازي بر ميراث فرهنگي گرانقدر به جاي مانده از ابرمرد ايل سنگسر روانشاد استاد چراغعلي اعظمي  سنگسري ــ كه بي شك هر سنگسري هويت مدار وقدرشناسي به جهت تلاش هاي بي دريغ ايشان و خواهر ارجمندش بانو ليلا اعظمي براي خلق آثار بي مانند در عرصه سنگسر شناسي  براي هميشه وامدارشان مي باشد ــ  را با بزرگ منشي خويش تحمل فرمايند.

انتظارمي رود اين نوشته تلنگري براي دقت بيشتر پژوهندگان و محققان عرصة سنگسر شناسي و آيينه اي براي نماياندن كاستي ها فراوان اين اثر باشد. و اميد است با شناختي كه از نويسنده محترم وجود دارد در آينده پژوهش هاي وزيني را در عرصه اي بومي تر از وي شاهد باشيم.

در آغاز بررسي كتاب حاضر ذكر چند نكته را ضروري مي دانم:

1ـ اين نوشتار به دليل انبوه اشكالات ، ايرادها و نواقص كتاب از يك سو و آوردن شواهد مربوط براي نشان دادن دامنة  اين نواقص و ايرادها  و  همچنين مقايسه آن با اطلاعات درست و منابع اصلي ، بيش از حد معمول طولاني شده است كه پيشاپيش از خوانندگاني كه حوصله به خرج داده و آن را تا پايان مرور مي كنند سپاسگزارم.

2ـ در نقل شواهد علاوه بر عنوان كتاب يا مقاله ، براي آشنايي بيشتر خوانندگان ، نام نويسنده نيز ذكر گرديده است.

3 ـ بخش ضرب المثل هاي كتاب حاضر به جهت اشتباه هاي فاحش در آوانگاري فارسي ولاتين ، ترجمه و مواردكاربرد آن به صورت  جداگانه بررسي شده است.

4 ـ به جهت تكرار مطالب كتاب حاضر در نوشته هاي پيشين همين نويسنده ، علاوه بر نقد و بررسي مطالب كتاب حاضر، در برخي موارد عناوين مقالات و كتاب هاي پيشين اين نويسنده نيز براي نشان دادن اشتباهات مكرر و عدم رعايت امانت آمده است.

 

  به نام خدا

جاي آنست كه خون موج زند در دل لعل                     زين تغابن كه خـــزف مي شكند بازارش

 

جناب آقاي علي عبدالحسيني رئيس محترم شوراي اسلامي شـهـر مهديشهر(سنگسر)

با سلام و احترام

 با عنايت به موارد مطرح شده در پيشگفتار كتاب « عشاير ايل سنگسري» موارد ذيل  به استحضار مي رسد، اميد است سهوصورت گرفته به نحوي شايسته جبران گردد و پسنديده و نيكوتر آن است  در گفتار ، نوشتار، رفتار و عملكرد خويش شيوه اي را  پيشه سازيم تا  كسي نتواند برچسب تنگ نظري وخود رايي و ناسپاسي بر آن زند. 

1 ـ  در بخشي از اين پيشـــگفتار فرموده ايد : « يكي ازمشخصه هاي بارزمردم مهدي شهرداشتن !! زبان يا گويش سنگسري است كه بر گرفته  ازفارسي قديم است و داراي ادبيات كامل در حد زبان عربي است »

خالي از فايده نخواهد بود اگر بدانيد كه از ديدگاه زبانشناسي گويش ها را نيزبايد زبان به شمارآورد،اما چون زبان رسمي نيستند نام گويش بر آنها اطلاق مي شود و گويش سنگسري به جهت متفاوت بودن  با زبان معيار(فارسي) از لحاظ آوايي،ساختار دستوري و واژگاني از اين قاعده مسنثني نمي باشد

اما اينكه فرموده ايد اين گويش برگرفته از فارسي قديم است و داراي ادبيات كامل در حد زبان عربي است بايد گفت اگر چه فرهنگ  عامه سنگسري ها از پيچيدگي و غناي زيادي برخوردار است ولي اين گويش  تاكنون داراي ادبيات و متون كلاسيك  و.. كه با ادبيات عاميانه متفاوت است ، نبوده چه رسد كه ادبيات كامل داشته  و با زبان عربي كه از كامل ترين زبانهاي دنياست  قابل قياس باشد ، اين اغراق گويي ها اگر موجب ... نگردد مطمئناً  ويژگي هاي منحصر به فرد اين گويش را  زير سوال مي برد.

 از طرف ديگرتحقيقات انجام شده ومستندات موجود گوياي  اين واقعيت است كه گويش سنگسري درموارد عديده مشابهت به خوارزمي قديم داشته وبه نظر مي رسد كه ازگويش هاي  بازمانده دوره ي اشكاني باشد.

2 ـ  فرموده ايد:« در واژنامه اي بيش از 18 هزار لغت سنگسري تدوين شده است»

واژه نامه اي كه در نظر شما چنين بي اهميت است و از بردن نامش اكراه داريد ،  واژه نامه سنگسري نام دارد و  حاصل 18 سال تحقيق و پژوهش روانشاد استاد چراغعلي اعظمي سنگسريست كه با همكاري پرفسورگرنات.ل.ويندفر با استفاده از علمي ترين روش زبانشناسي تدوين گرديده و علاوه بر  شرحي در باره شهر سنگسرو ،شامل چند هزار واژه سنگسري همراه با دستور زبان وبررسي تحولات آوايي از ايران باستان به سنگسري به سه زبان فارسي، سنگسري و انگليسي  با ضميمه اي از ضرب المثلها واصطلاحات اين گويش است.

  وبه قول دكتر علي اشرف صادقي «واژه نامة سنگسري »كتابي است كه تحقيق و بررسي گويش سنگسري را به مرحله نوين و بسيار پيشرفته اي رسانده است .. و جاي آن دارد كه از اين پس كساني كه در ايران مي خواهند به جمع آوري گويش ها و لهجه ها دست بزنند اين كتاب را به دقت مطالعه كنند و از آن سرمشق بگيرند

براي مزيد اطلاع عرض مي شود  علاوه بر اين كتاب، كتاب دو جلدي كاربرد واژه ها واصطلاحات گويش سنگسري درقالب جملات ، داســتانها،بازيــها،خاطــرات تاريخي و مطالب گوناگون ديگر تحت عنــــوان « سنگسري وات وات » يا گفتمان سنگسري با آوانوشت لاتين و ترجمه فارسي، از ديگر تاليفات استاد در حوزه گويش سنگسري  مي باشد كه توسط فرهنگستان زبان وادب فارسي در سال 1372 در تعدادي اندك تكثير وتوزيع شده ونسخه اصلي آن دركتابخانه فرهنگستان نگهداري مي شود.

جاي تاسف دارد كه داعيه داران فرهنگي شهر ما كه مدعي اند: « به استناد آمار و ارقام و گواهي مسئولين بيشترين مصوبات فرهنگي را  در شوراي به رياست خود داشته اند و ازپژوهش هاي فرهنگي و اجتماعي حمايت مي كنند!!»  مهمترين شناسنامه فرهنگي خود را ناديده مي گيرند.  و براي خالي نبودن عريضه ، از خود محققيني كه در حال بررسي و نوشتار!! اين گويش هستند را خلق مي كنند.

و نمي دانند اگر نبود همت بلند ابر مرد ايل سنگسر، تاكنون اين بخش از ميراث فرهنگي سنگسر به وادي فراموشي سپرده شده بود. همانگونه كه بيشمار ميراث فرهنگي ما يا به تاراج رفت  و يا به دست نابخردان ويران شد.

 بي شك اگر اكنون نامي از سنگسر در مجامع علمي و فرهنگي ايران و جهان باقيست مرهون زحمات و فداكاري شبانه روزي اساتيدي همانند استاد چراغعلي اعظمي سنگسريست.

3 ـ  فرموده ايد كه اين زبان از طرف اساتيد بسياري مورد توجه قرار گرفته است كه مي توان به آقايان دكتر جابر عناصري ، فريدون جنيدي، دكتر علي اشرف صادقي، دكتر فره وشي،دكتر منوچهر ستوده و دكتر غلامعلي حداد عادل اشاره داشت.

در اين خصوص براي تكميل اطلاعات حضرتعالي بايد بگويم : «...ازخاورشناسان ژوكوفسكي درسال1888ميلادي ،كريستين سن دانماركي درسال 1915و1935 ميلادي،مورگن اشترن درسال 1960مطالعه وتحقيــــــــقاتي را در خصوص اين گويش انجام داده اند كه تحقـيقات انجام شده هريك صرفنظر از  بعضي اشتباه هات»  اطلاعات مفيدي از اين گويش را به دست مي دهد. (اعظمي سنگسري ، چراغعلي ، تاريخ سنگسر – مهديشهر ص 9)

اما صرفنظر از تحقيقات پراكنده انجام شده ، برترين ومهمترين تحقيق وپژوهش در رابطه با اين گويش را روانشاد استاد چراغعلي اعظمي سنگسري  با همكاري گرنات. ل. ويندفر  انجام داده اند كه درقالب كتاب «واژه نامه سنگسري » درسال 1351 منتشر گرديده كه يكي از منحصربه فردترين كتاب دررشته زبانشناسي مي باشد.

ــ  توضيح اينكه : بررسي ها و تحقيقات جناب دكتر عناصري  تاكنون منتشر نشده و در مجموع سخنراني ها و مصاحبه هاي خود نيز،  اشاره اي به تحقيق در زمينه گويش سنگسري  نكرده  است. به نظر مي رسد  تحقيات  ايشان بيشتر در حوزه مردم شناسي، فرهنگ عامه  سنگسري ها و آداب و رسوم و شيوه زندگي عشايري  آنها باشد نه در حوزه زبانشناسي.

ـ همانطور كه  پيش تر ذكر شد طرح نام جناب دكتر صادقي  بيشتر به جهت نقد و بررسي كتاب واژه نامه سنگسري بوده كه اثبات كننده واقعيتي است كه از طرف شما در پيشگفتار كتاب مورد حمايت، ناديده انگاشته شده است.

? كار  انجام شده توسط دكتر  منوچهر ستوده  بررسي فرهنگ و گويش شهرهاي  مجاور بوده و شواهد نقل شده از گويش سنگسري به علت اشتباها ت فراوان قابل استناد  نمي باشد..

?جناب دكتر فريدون جنيدي نيز بيشتر معرفي كننده استاد و منتشر كننده آثار و مقالات خانواده اعظمي از جمله مقاله درآمدي بر آيين چادر نشيني و  مرحوم ليلا اعظمي بوده  است.

ديگر اسامي ذكر شده اگر چه در مقام علمي خود از احترام خاص برخوردارند ولي طرح اسامي آنها   به استناد يك سخنراني عمومي غير مرتبط و غير تخصصي ، بعنوان كساني كه در حوزه گويش سنگسري  تحقيقي را انجام داده اند و يا صاحب نظر هستند، خالي از ايراد نمي باشد

براي تاكيد بر آنچه كه گفته شد يادآور مي شوم بخش هاي زيادي از كتاب مورد حمايت شما، مطالب كوچ داده شده از كتاب هاي قبلي نويسنده و بخش هاي جديد آن هم عمدتاً برداشت مستقيمي از تحقيقات روانشاد چراغعلي اعظمي و مرحوم ليلا اعظمي است كه  در قالب مقاله باورهاي عاميانه مردم سنگسر، ، سنگسر و واژه سنگسري،درآمدي برآيين چادر نشيني سنگسري ها ( ساختار خيل سنگسري ، گوت و گوه  )، آيين گله داري و  مي باشد كه سالها قبل  در مجلات گوناگون منتشر شده است كه  عناوين برخي از آن در منابع ومآخذ و همچنين در زير نويس كتاب ذكر گرديده  و عناوين ديگري  هم از قبيل:

1 ـ مفاهيم و اصطلاحات مربوط به خيل            5 ـ گوُت و شرح فضاي داخلي گوُت

2 ـ آيين شمارش دام                                   6 ـ داستان چله ي پير زن

3 ـ داغ و دُرشوُم                                        7 ـ  ورمزي

4 ـ طرح اندازه گيري شير                            8 ـ دستي وارشي ، اصطلاحات و واژه ها

وكه بدون ذكر ماخذ در متن كتاب  آمده ،هر يك سندي است از رنج و زحمت كساني كه بي هيچ ادعا و چشم داشتي ،  دل در گرو سربلندي سنگسر نهادند و تا واپسين دم حيات براي اعتلاي نام آن كوشيدند، تا امروز،ديگرانِ بيشماري خوشه چين خرمن آن وارستگان ِ به حق پيوسته باشند.

                                                                           با سپاس

                                                                           كيانوش حيدريه – مرداد 1384

 

 

/ 6 نظر / 75 بازدید
zolfaghar

با عرض سلام و ادب از تلاشتان در عرصه حفظ ميراث فرهنگی زادگاهمان سپاسگزارم. سنگسری تاب حقارت نداشت/آيينه ای بود نهايت نداشت نقد شیوایتان تفسیر بیت فوقانی است .

maryam

Salam omidvaram hamishe movafagh bashid

حامد

سلام تلاش شما را قدر دانيم

عبدالحسینی

آقای کيانوش حيدريه با سلام تلاش شما و روش کاملا فرهنگی شما را تاييد ميکنم .از زحمت شما برای نقد هر دو کتاب متشکرم اميدوارم با ايجاد محيطی فرهنگی و به دور از هياهوهای سياسی بتوانيم در مهديشهر نسبت به تلطيف فضا کوشش کنيم .و روزی برسد که ما هم برای احقاق حقوق از دست رفته مان مانند اهالی برره شيشه های منزل خودمان را نشکنيم .در رابطه با نقد با توجه به صحبت حضوری که با شما در اين خصوص داشتم باز هم عرض ميکنم که بايد کسانی به ميدان بيايند تا نقد هم وجود داشته باشد . لذا اگر کار فرهنگی ديگری موجود باشد باز هم حمايت خواهيم کرد چون برای ايجادهر جه بهتر فضای فرهنگی در شهر همه موظف به تلاشيم.باز هم متشکرم.

اشکان.ح

من مدتی در دانشنامه ویکی پدیا در مورد سنگسر فعالیت کردم و از شما هم دعوت به همکاری میکنم تا مقاله سنگسر بهتر شود. اگر هم خودتان مایل به همکاری نیستید لطفا در صورت امکان مطالب خودتان را همراه با ذکر منبع دقیق به میل من بفرستید تا از آن استفاده کنیم.

اشکان.ح

وبلاگ شما بسيار خوب و دارای نکات جالب است